Si ta përgatisni kompaninë për DPP në 2026: udhëzues praktik për prodhuesit dhe eksportuesit

Shkurt

Në vitin 2024 hyri në fuqi rregullorja e re e BE-së për produktet e qëndrueshme (ESPR), e cila e bën pasaportën digjitale të produktit (DPP) të detyrueshme për shumë kategori produktesh. Plani i parë i punës 2025–2030 është miratuar dhe përcakton produktet prioritare: tekstilet dhe veshjet, mobiliet dhe dyshekët, elektronika e konsumit dhe TIK, plastikat dhe materialet e ndërmjetme, produktet e ndërtimit dhe grupe të tjera me ndikim të lartë.

Në vitin 2026 priten aktet e para të deleguara për grupe konkrete produktesh (p.sh. hekuri dhe çeliku, tekstilet), ndërsa regjistri qendror i BE-së për DPP funksionon që nga 20 korriku 2026. Afatet reale të zbatimit të detyrueshëm për produktet e para do të bien kryesisht në 2027–2028, me një periudhë kalimtare prej rreth 18 muajsh pas çdo akti të deleguar.

Për prodhuesit dhe eksportuesit në Shqipëri dhe Kosovë që shesin në tregun e BE-së, kjo do të thotë se 2026 është viti për të përgatitur proceset: të dini cilat produkte bien në fushëveprim, çfarë të dhënash kërkohen, si t’i mblidhni nga furnitorët dhe si të zgjidhni një platformë për menaxhimin e pasaportave digjitale të produktit.

Hapat kryesorë praktikë janë:

• Hartëzimi i produkteve dhe kontrolli nëse ato bëjnë pjesë në grupet prioritare.
• Përcaktimi i grupit të plotë të të dhënave që duhen për DPP dhe ku ndodhen ato sot.
• Krijimi i roleve dhe proceseve të brendshme për mbledhjen, verifikimin dhe mirëmbajtjen e të dhënave.
• Ndërtimi i një strukture pune me furnitorët, sepse një pjesë e madhe e të dhënave vjen prej tyre.
• Zgjedhja e një zgjidhjeje teknologjike për DPP që integrohet me sistemet tuaja ERP/PLM.
• Krijimi i pasaportave pilot për 1–2 linja prioritare produktesh, për të qenë gati kur afatet bëhen të detyrueshme.

1. Konteksti: çfarë po ndodh me ESPR dhe DPP deri në 2026

Rregullorja për projektimin ekologjik të produkteve të qëndrueshme (ESPR) është në fuqi që nga 18 korriku 2024 dhe zëvendëson legjislacionin e vjetër të direktivës për projektimin ekologjik. Ajo vendos një kuadër të përbashkët për qëndrueshmërinë e produkteve në BE dhe, për herë të parë, fut konceptin e pasaportës digjitale të produktit – DPP.

Në prill 2025, Komisioni Evropian miratoi planin e parë të punës 2025–2030, i cili përcakton grupet prioritare të produkteve dhe afatet e përafërta për përgatitjen dhe miratimin e akteve të deleguara.

Disa fakte kyçe:

• DPP do të zbatohet gradualisht për grupe të ndryshme produktesh afërsisht nga 2026 deri në 2030, ndërsa kërkesat për çdo grup përcaktohen në një akt të veçantë të deleguar.
• Që nga 20 korriku 2026 funksionon regjistri qendror i BE-së, që ruan identifikuesit unikë të pasaportave.
• Për tekstilet dhe veshjet, akti i deleguar për DPP pritet rreth vitit 2027 (sipas kalendarit orientues, në gjysmën e dytë të vitit), me zbatim të detyrueshëm vetëm pas një periudhe kalimtare prej të paktën 18 muajsh, pra rreth vitit 2029.
• Paralelisht, Rregullorja për bateritë fut DPP-në e parë sektoriale – të ashtuquajturën “pasaportë e baterisë”, me kërkesa që nisin në 2027.

Mesazhi për biznesin: 2026 nuk është momenti kur të gjitha produktet duhet papritur të kenë pasaportë, por viti kur duhet bërë puna paraprake. Kështu hyni në 2027–2028 me procese të gatshme, jo duke shuar zjarre.

2. Cilat kategori produktesh janë prioritet

Plani i punës dhe analizat e Komisionit e të grupeve të ndryshme të ekspertëve e përvijojnë qartë valën e parë të kategorive. Produktet prioritare për fazën e parë janë:

• Tekstilet dhe veshjet (përfshirë këpucët dhe aksesorët).
• Mobiliet dhe dyshekët.
• Elektronika e konsumit dhe produktet TIK.
• Plastikat dhe materialet e ndërmjetme.
• Produktet e ndërtimit dhe materialet ndërtimore.
• Hekuri dhe çeliku, alumini, gomat, detergjentët, bojërat, lubrifikantët dhe kimikate të tjera me gjurmë të lartë mjedisore.

Nëse kompania juaj prodhon ose eksporton drejt BE-së produkte në cilëndo nga këto kategori, gjasat që të preket nga vala e parë e DPP janë shumë të larta.

Hapi i parë praktik është një “hartëzim” i brendshëm:

• Lista e të gjitha linjave të produkteve që shiten në BE.
• Klasifikimi sipas llojit (tekstile, mobilie, elektronikë etj.).
• Vlerësimi i gjasave që ato të bien në fushëveprimin e akteve të para të deleguara.

3. Si duket DPP në praktikë

DPP është një regjistrim digjital i lidhur me një produkt konkret përmes një bartësi të të dhënave – më shpesh një kod QR, barkod ose etiketë RFID/NFC.

Pasaporta përmban informacion të standardizuar për produktin gjatë gjithë ciklit të tij të jetës: materialet, prodhimin, përdorimin, servisin, fundin e jetës, treguesit mjedisorë dhe përputhshmërinë rregullatore.

Një DPP tipike përfshin:

• Identifikuesit e produktit – emri tregtar, modeli, SKU, GTIN/EAN, kodet e klasifikimit doganor.
• Informacion mbi përbërjen – materialet dhe komponentët, përqindjet, praninë e substancave të rrezikshme, lëndët e para kritike, përmbajtjen e ricikluar.
• Të dhëna prodhimi – vendet e prodhimit, furnitorët, certifikimet (ISO, FSC, OEKO-TEX etj.).
• Profili mjedisor – rezultatet e vlerësimit të ciklit të jetës (LCA), gjurma e karbonit, efiçenca energjetike.
• Informacion për përdorimin dhe servisin – udhëzime, riparueshmëria, pjesët e këmbimit në dispozicion, kushtet e garancisë.
• Fundi i ciklit të jetës – udhëzime për çmontimin, riciklimin dhe asgjësimin e sigurt.

Një veçori e rëndësishme: DPP nuk do të jetë një PDF statik, por të dhëna të strukturuara në format digjital (p.sh. JSON-LD), që duhet të lexohen automatikisht nga sisteme të tjera.

4. Çfarë të dhënash duhet të mbledhim dhe ku t’i gjejmë

Një nga sfidat më të mëdha praktike për prodhuesit janë të dhënat. Në shumë kompani ato janë të shpërndara nëpër ERP, sisteme PLM, tabela Excel, email-e me furnitorët, certifikata në PDF etj.

Praktikë e mirë është që të dhënat e DPP të ndahen në katër blloqe.

Të dhëna që i keni tashmë në formë të strukturuar:

• numrat e artikujve, përshkrimet, barkodet;
• karakteristikat bazë dhe specifikimet;
• një pjesë e të dhënave për materialet.

Të dhëna që i keni, por jo të strukturuara:

• certifikata në PDF;
• deklarata nga furnitorët (REACH, RoHS etj.);
• raporte LCA ose llogaritje të karbonit.

Të dhëna që duhet të vijnë nga furnitorët:

• përbërja e detajuar e materialeve;
• origjina e lëndëve të para;
• përmbajtja e substancave të rrezikshme;
• informacion për gjysmëprodukte/komponentë të përfshirë.

Të dhëna që me shumë gjasa nuk i keni fare dhe duhet të nisni t’i krijoni:

• vlerësime sistematike të ciklit të jetës (LCA) për produktet kryesore;
• tregues (KPI) të standardizuar për qëndrueshmërinë, riparueshmërinë dhe riciklueshmërinë.

Për 2026, synimi realist është:

• të dini për çdo produkt prioritar cilat fusha të DPP mund të plotësohen menjëherë;
• cilat fusha kërkojnë punë shtesë me furnitorët ose analiza të brendshme;
• të keni një plan për mbylljen e boshllëqeve deri në 2027–2028.

5. Organizimi i një procesi të brendshëm për DPP

DPP nuk do të jetë projekt i njëhershëm, por proces i vazhdueshëm, i ngjashëm me menaxhimin e cilësisë ose me sistemet e përputhshmërisë REACH/RoHS.

Elementet kryesore të procesit të brendshëm janë:

Caktimi i një përgjegjësi të procesit

Zakonisht është dikush nga ekipi i cilësisë, i qëndrueshmërisë ose i menaxhimit të produktit. Në kompanitë më të mëdha mund të ngrihet një ekip ndërfunksional.

Përcaktimi i rrjedhës së punës:

• mbledhja e të dhënave;
• verifikimi dhe validimi;
• krijimi dhe publikimi i DPP;
• përditësimet periodike kur ndryshon dizajni, furnitori ose rregullorja;
• arkivimi dhe kontrolli i versioneve.

Përcaktimi i një “burimi të së vërtetës” për të dhënat e produktit

Qoftë ERP, PLM apo një platformë e specializuar DPP, është e rëndësishme që të gjithë ta dinë ku mbahet versioni “i vërtetë” i të dhënave.

Politika dhe udhëzime të brendshme:

• kush mund t’i ndryshojë të dhënat;
• si miratohen pasaportat e reja;
• si u përgjigjemi kontrolleve rregullatore ose ankesave që lidhen me DPP.

Trajnimi dhe ndërgjegjësimi

Shitjet, menaxhimi i produktit, logjistika dhe marketingu duhet t’i kuptojnë bazat e DPP, që të komunikojnë saktë me klientët dhe partnerët.

6. Puna me furnitorët – faktori kritik i suksesit

Një pjesë e madhe e informacionit në DPP vjen nga zinxhiri i furnizimit. Pa të dhëna të strukturuara nga furnitorët, pasaporta nuk mund të plotësohet.

Një qasje e mirë për 2026 është:

Klasifikimi i furnitorëve:

• kritikë (furnizojnë komponentët dhe materialet bazë);
• jokritikë (ambalazhi, materialet ndihmëse etj.);
• me rrezik të lartë (produkte komplekse, transparencë e kufizuar e zinxhirit të furnizimit).

Hartimi i shablloneve standarde të të dhënave:

• tabela ose formate që furnitorët i plotësojnë;
• përshkrim i qartë i asaj që kërkohet dhe pse.

Futja e kërkesave kontraktuale

Kontratat e reja dhe ato që rinovohen mund të përfshijnë një klauzolë sipas së cilës furnitori detyrohet të japë të dhënat e nevojshme për DPP dhe t’i mbajë ato të përditësuara.

Digjitalizimi gradual i shkëmbimit

Në fillim kjo mund të bëhet me shabllone dhe email-e, por në afat të gjatë do të duhen zgjidhje më të automatizuara – portale për furnitorët ose integrime API.

7. Zgjedhja e një platforme DPP

Në treg po shfaqen tashmë shumë zgjidhje për menaxhimin e pasaportave digjitale të produktit. Kur zgjidhni në 2026, ka kuptim të kërkoni të paktën sa vijon:

• Mbështetje për formate që përputhen me kërkesat e ESPR dhe standardet përkatëse (struktura JSON, skemat e ardhshme sipas akteve të deleguara, GS1 etj.).
• Mundësi për ta lidhur çdo pasaportë me një identifikues unik dhe për të gjeneruar kod QR ose një bartës tjetër të të dhënave.
• Versionim i të dhënave dhe gjurmim i qartë i ndryshimeve – kush çfarë përditësoi dhe kur.
• Integrime API me ERP, PLM, CRM dhe sisteme të tjera kryesore.
• Qasje sipas roleve – nivele të ndryshme informacioni për rregullatorët, klientët e biznesit, partnerët e servisit dhe konsumatorët fundorë.
• Mundësi për të menaxhuar pasaporta për grupe të ndryshme produktesh, jo vetëm për një nishë (p.sh. tekstile ose elektronikë).

8. Një plan veprimi realist për 2026

Për të qenë në pozitë të mirë para se të nisin afatet e para të detyrueshme (2027–2028), vitin 2026 mund ta strukturoni kështu.

Tre muajt e parë:

• Hartëzimi i produkteve dhe vlerësimi i rrezikut sipas kategorive.
• Analiza se ku ndodhen të dhënat e produkteve dhe ku janë “boshllëqet”.
• Caktimi i personave përgjegjës dhe përcaktimi i procesit bazë.

Tre deri në gjashtë muajt pasardhës:

• Ndërtimi i shablloneve të para të të dhënave dhe komunikimi me furnitorët kryesorë.
• Zgjedhja e një zgjidhjeje/platforme teknologjike për pilot.
• Mbledhja e të dhënave për 1–2 linja pilot produktesh.

Fundi i 2026:

• DPP reale të krijuara dhe të testuara për produktet pilot (edhe para se të bëhen zyrtarisht të detyrueshme).
• Trajnimi fillestar i brendshëm dhe dokumentimi.
• Planifikimi i zgjerimit te linjat e tjera të produkteve për 2027–2028.

9. Gabimet e zakonshme dhe si t’i shmangni

Vëzhgimet nga kompanitë që po përgatiten tashmë për DPP tregojnë disa gabime që përsëriten:

• Nënvlerësimi i kohës që duhet për mbledhjen e të dhënave, veçanërisht nga furnitorët.
• Përpjekja për t’i menaxhuar të gjitha të dhënat me dorë në tabela, gjë që shpejt çon në kaos.
• Mungesa e një përgjegjësi të qartë të procesit dhe përgjegjësi të shpërndara.
• Fokusi vetëm te kërkesat rregullatore, pa marrë parasysh përfitimet për biznesin – zinxhir furnizimi më transparent, menaxhim më i mirë i cilësisë, pozitë më e fortë përballë klientëve dhe investitorëve.

10. Si e mbështet WIARA zbatimin e pasaportave

WIARA është plotësisht e fokusuar te pasaportat digjitale të produktit dhe rregullat që i shoqërojnë, dhe mund ta shkurtojë rrugën nga “nuk dimë nga t’ia nisim” te procese DPP plotësisht funksionale. Mbështetja përfshin disa fusha kryesore.

Së pari, konsulencë strategjike dhe vlerësim i gatishmërisë – cilat linja produktesh bien në fushëveprimin e akteve të para të deleguara, cilat të dhëna ekzistojnë tashmë në sistemet tuaja dhe ku janë boshllëqet kritike. Mbi këtë bazë përgatitet një udhërrëfyes për 12–24 muajt e ardhshëm.

Së dyti, strukturimi i të dhënave dhe proceseve – një model i përbashkët të dhënash për DPP, shabllone për komunikimin me furnitorët, procedura të brendshme për mbledhjen dhe miratimin e të dhënave. Kështu kërkesat rregullatore “përkthehen” në gjuhën e sistemeve tuaja ERP/PLM dhe të proceseve reale të prodhimit.

Së treti, zgjedhja dhe zbatimi i një zgjidhjeje teknologjike – WIARA zhvillon dhe mirëmban një platformë për pasaportat digjitale të produktit që integrohet me sistemet ekzistuese, gjeneron pasaporta sipas kërkesave të ESPR dhe jep qasje të sigurt për rregullatorët, partnerët dhe konsumatorët fundorë përmes kodeve QR. Ekipi mund të ndihmojë edhe me integrimin e zgjidhjeve të tjera që keni zgjedhur tashmë.

Së fundi, projektet pilot dhe trajnimi – bashkë me ekipin tuaj zgjidhet një grup i kufizuar produktesh për të cilat pasaportat e para ndërtohen “nga fillimi në fund”. Kjo shërben si praktikë reale mbi të cilën ndërtohet njohuria e brendshme, ndërsa punonjësit marrin trajnim të synuar sipas rolit – menaxhimi i të dhënave, puna me platformën, komunikimi me klientët dhe rregullatorët.

11. Përfundim

DPP është një nga ndryshimet më të rëndësishme të viteve në vijim për prodhuesit dhe eksportuesit që shesin në tregun evropian, përfshirë ata në Shqipëri dhe Kosovë. Edhe pse afatet reale të detyrueshme për kategoritë e para të produkteve do të bien kryesisht në 2027–2028, 2026 është viti për të hedhur themelet: të dhënat, proceset, teknologjitë dhe puna me furnitorët.

Kompanitë që e përdorin 2026 për të krijuar pasaporta pilot dhe për të rregulluar të dhënat do të hyjnë në periudhën e detyrimeve rregullatore shumë më të përgatitura, me kosto më të ulëta dhe me një avantazh të qartë konkurrues. WIARA mund të jetë partner në këtë proces – nga orientimi i parë në rregullore deri te pasaportat digjitale të produktit të zbatuara në shkallë të gjerë.