DPP për importuesit në BE: përgjegjësia është e tyre, të dhënat vijnë nga prodhuesi

Kur një kompani në BE importon mallra nga Turqia, Kina, India — apo nga Shqipëria dhe Kosova — dhe i shet në tregun evropian, përgjegjësia për pasaportën digjitale të produktit bie mbi të. Jo mbi prodhuesin jashtë BE-së. Jo mbi spedicionerin në Hamburg. Mbi importuesin. Për eksportuesit shqiptarë dhe kosovarë kjo ka një pasojë të drejtpërdrejtë: importuesi juaj do t'jua kërkojë të dhënat juve.

Shumë importues qetësohen me mendimin se, nëse prodhuesi nuk është në BE, rregullat evropiane nuk e prekin. Ky është një supozim i rrezikshëm dhe i gabuar, që mund të çojë në dërgesa të bllokuara në doganë, gjoba dhe humbje të qasjes në treg — si për importuesin, ashtu edhe për furnitorin e tij.

Kush është operatori ekonomik sipas ESPR?

Rregullorja për projektimin ekologjik të produkteve të qëndrueshme (ESPR) përcakton një hierarki të qartë përgjegjësie. Në krye është prodhuesi. Nëse ai është jashtë BE-së, përgjegjësia bie automatikisht mbi importuesin — personin ose kompaninë e vendosur në BE që e vendos produktin për herë të parë në tregun e BE-së. Prodhuesi mund të caktojë edhe një përfaqësues të autorizuar në BE, por sipas nenit 28(1) të ESPR dokumentacioni teknik nuk bën pjesë në mandatin e tij — ai mbetet te prodhuesi.

Në praktikë: nëse jeni kompani e regjistruar në BE që importon produkte nga vende të treta — jeni operatori ekonomik dhe mbani përgjegjësinë e plotë ligjore për DPP. Nëse jeni prodhues në Shqipëri apo Kosovë, të dhënat dhe dokumentacioni teknik vijnë nga ju.

Çfarë saktësisht do t'u kërkohet furnitorëve jashtë BE-së?

Para se DPP të bëhet e detyrueshme, tani është momenti për negociata mes importuesit dhe furnitorit. Ja të dhënat që do të nevojiten për një produkt tipik që nuk është bateri:

• Një listë e plotë materialesh me përqindje të sakta (Bill of Materials)
• Informacion për substancat e rrezikshme (substancat SVHC sipas rregullores REACH)
• Gjurma e karbonit e produktit dhe e paketimit të tij
• Vendi i prodhimit dhe të dhënat e fabrikës (adresa, certifikatat)
• Udhëzimet për çmontim dhe riciklim
• Certifikatat e cilësisë dhe të sigurisë (CE, ISO etj.)

Si futen kërkesat për DPP në kontratat me furnitorët?

Kontratat standarde të importit duhet të përditësohen me klauzola të reja. Pikat kyçe janë:

• Detyrimi i furnitorit për të dhënë të dhëna të strukturuara në një format të përcaktuar (JSON, XML) me çdo dërgesë
• E drejta e importuesit për të kryer auditime ose për të angazhuar palë të treta që verifikojnë të dhënat
• Penalitete për informacion të rremë ose të paplotë
• Një klauzolë përditësimi — nëse ndryshon receptura ose materialet, furnitori detyrohet t'ju njoftojë menjëherë

Rreziqe specifike për kategori të ndryshme importi

Jo të gjitha produktet kanë të njëjtin rrezik nga pikëpamja e DPP. Ja një hartë e shpejtë rreziku:

• Tekstilet dhe veshjet nga Azia: rrezik i lartë — origjina e pambukut dhe e ngjyrave është e vështirë për t'u gjurmuar. Kërkoni certifikata OEKO-TEX ose GOTS
• Elektronika nga Kina: rrezik i lartë — substanca të rrezikshme (RoHS), metale të rralla. Deklaratat CE dhe lista e materialeve janë të detyrueshme
• Mobiljet nga Turqia: rrezik mesatar — fokusi te origjina e drurit dhe kimia e veshjeve
• Suplementet ushqimore dhe kozmetika: rrezik shumë i lartë — ndikojnë drejtpërdrejt te shëndeti. Gjurmueshmëria e plotë e përbërësve është e detyrueshme

Dogana si linja e parë e kontrollit

Me futjen e DPP, kontrolli doganor do të ndryshojë rrënjësisht. Sistemet do të lidhen me regjistrin qendror të DPP të BE-së dhe do të kontrollojnë automatikisht nëse çdo produkt i importuar ka pasaportë të vlefshme. Një dërgesë pa DPP, ose me një të pavlefshme, mund të mbahet deri në sqarim, dhe autoritetet mund të refuzojnë lirimin e saj për qarkullim të lirë.

Përfundim

Për importuesit evropianë DPP nuk është koncept abstrakt — është rrezik real biznesi me pasoja financiare konkrete. Për furnitorët në Shqipëri dhe Kosovë është edhe mundësi: importuesit do të zgjedhin partnerët që u japin të dhëna të sakta dhe të plota, dhe zinxhirët e furnizimit do të bëhen më të besueshëm, më transparentë dhe më të qëndrueshëm. Në një kohë kur greenwashing-u ndëshkohet, ndershmëria është strategjia më e mirë e biznesit.