DPP dhe përgjegjësia e zgjeruar e prodhuesit: çfarë duhet të dinë prodhuesit që shesin në BE

Nëse prodhoni për tregun e BE-së, përgjegjësia e zgjeruar e prodhuesit (EPR) nuk është e re për ju. Prodhuesit paguajnë tashmë në skema për ambalazhet, bateritë dhe pajisjet elektrike. Për shumë kompani ajo duket ende si taksë: një tarifë për një organizatë të përgjegjësisë së prodhuesit, e llogaritur nga tonët e vendosur në treg, me pak lidhje me mënyrën si është projektuar produkti.

Kjo lidhje po krijohet tani. Tarifat EPR modulohen gjithnjë e më shumë sipas karakteristikave të produktit, dhe pasaporta digjitale e produktit është vendi ku regjistrohen këto karakteristika. Përgjegjësia juaj si prodhues nuk mbaron më te rampa e ngarkimit. Ajo e ndjek produktin gjatë përdorimit dhe riparimit, deri në momentin kur ai bëhet sërish lëndë e parë.

Çfarë po ndryshon te EPR

EPR u ndërtua për të paguar grumbullimin dhe riciklimin në fund të jetës së produktit. Kuadri i BE-së tani e shtyn pyetjen më lart, te projektimi.

Rregullorja për Projektimin Ekologjik të Produkteve të Qëndrueshme (ESPR) vendos kërkesa për mënyrën si bëhen produktet: qëndrueshmërinë, riparueshmërinë, përmbajtjen e ricikluar, substancat shqetësuese. DPP është mënyra si prodhuesi tregon se produkti i plotëson ato, dhe të njëjtat të dhëna janë ato që i duhen një skeme EPR për të caktuar një tarifë të drejtë.

Tekstilet janë detyrimi i radhës EPR

Direktiva e rishikuar Kuadër për Mbetjet, (BE) 2025/1892, e bën EPR për tekstilet të detyrueshme në gjithë BE-në. Shtetet anëtare duhet ta transpozojnë deri më 17 qershor 2027, skemat EPR për tekstilet duhet të jenë funksionale deri në prill 2028, dhe mikrondërmarrjet marrin edhe një vit, deri më 17 prill 2029. Detyrimi është evropian. Nivelet e tarifave, regjistrimi dhe mënyrat e përmbushjes janë kombëtare, ndaj një markë që shet në disa shtete anëtare do të merret me disa skema. Për fabrikat në Shqipëri që qepin për marka evropiane, tarifën zakonisht e paguan marka ose importuesi në BE – por të dhënat për përbërjen e veshjes ua kërkojnë juve.

Ambalazhet janë detyrim më vete sipas Rregullores për Ambalazhet dhe Mbetjet e Ambalazheve (BE) 2025/40, që zbatohet nga 12 gushti 2026. Një markë veshjesh zakonisht paguan për veshjen dhe për ambalazhin e saj në skema të ndryshme.

Nga tarifat e sheshta te eko-modulimi

Eko-modulimi do të thotë që tarifa varet nga produkti. Skemat e rregullojnë sipas karakteristikave si riciklueshmëria, përmbajtja e ricikluar, qëndrueshmëria, riparueshmëria dhe prania e substancave të rrezikshme.

• Një produkt që çmontohet dhe riciklohet lehtë paguan më pak.
• Një produkt prej materialesh që nuk mund të ndahen, ose që përmban substanca shqetësuese, paguan më shumë.

Për t’u kualifikuar për një tarifë më të ulët ju duhen prova: përbërja, përmbajtja e ricikluar dhe informacioni për fundin e jetës, pikërisht ato që mban një pasaportë. Pa to, ka pak gjasa që produkti të marrë tarifën më të ulët.

Si ndihmon DPP

Raportim nga një burim i vetëm

Raportimi EPR është ende kryesisht manual: pesha dhe përqindjet e materialeve mblidhen nga fletë Excel çdo tremujor ose vit. Kur përbërja, pesha dhe prejardhja ndodhen tashmë në pasaporta të strukturuara, deklarata mund të gjenerohet nga të njëjtat të dhëna, me më pak gabime për t’u shpjeguar gjatë një inspektimi.

Përgjigje për klientët tuaj

Shumë prodhues furnizojnë marka dhe tregtarë më të mëdhenj, dhe këta klientë kanë nevojë për të dhënat e produktit për deklaratat e tyre EPR dhe raportimin e qëndrueshmërisë. Një furnizues që nuk i jep ato në një formë digjitale të përdorshme bëhet rrezik në zinxhirin e furnizimit, sado i mirë të jetë produkti. Kjo vlen drejtpërdrejt për eksportuesit nga Shqipëria dhe Kosova – në Shqipëri, sipas INSTAT, 72,5% e eksporteve të vitit 2025 shkuan në BE.

Mbështetje për riparimin dhe ripërdorimin

Jeta më e gjatë e produktit është një nga qëllimet e EPR. Një pasaportë mund të mbartë:

• Udhëzime çmontimi dhe udhëzues riparimi.
• Një katalog pjesësh këmbyese dhe ku mund të porositen.
• Informacion për softuerin dhe firmuerin për produktet me elektronikë.

I publikuar hapur, ky informacion ndihmon në përmbushjen e kërkesave ligjore dhe mbështet reputacionin e një marke që ndërton produkte që zgjasin.

Cilët sektorë e ndiejnë të parët

Pasaporta i arrin grupet e produkteve me faza, dhe datat e saj nuk janë të njëjta me datat e EPR. Sipas gjendjes aktuale:

• Bateritë: pasaporta e baterisë kërkohet nga 18 shkurti 2027 sipas Rregullores për Bateritë, një ligj më vete nga ESPR.
• Hekuri dhe çeliku: grupi i parë i produkteve në planin e punës të Komisionit sipas ESPR.
• Tekstilet dhe veshjet: skemat EPR deri në prill 2028, ndërsa akti i deleguar sipas ESPR për tekstilet pritet në 2027 dhe do të zbatohet vetëm pas një periudhe tranzicioni.
• Mobiljet: grup prioritar në planin e punës, me kërkesa që pritet të mbulojnë materialet, riparueshmërinë dhe riciklueshmërinë.

Sfidat praktike

Zbatimi i një pasaporte kërkon punë. Për prodhuesit e vegjël dhe të mesëm, tri pika zakonisht dhembin më shumë:

1. Mungesa e regjistrimit digjital. Shumë kompani i mbajnë ende të dhënat e produktit në letër ose në fletë Excel të shpërndara. Kalimi i tyre në një burim të vetëm të strukturuar është hapi i parë dhe më i vështiri.
2. Të dhënat e furnizuesve. Një pasaportë është aq e plotë sa të dhënat për përbërësit e saj. Nëse një furnizues lëndësh të para jashtë BE-së nuk pranon të ndajë të dhënat e përbërjes, boshllëkun duhet ta mbyllni ju.
3. Konfidencialiteti. Disa të dhëna të pasaportës janë publike dhe disa janë vetëm për profesionistë ose autoritete. Platforma duhet t’i mbajë të ndara këto nivele që sekretet tregtare të mbeten të mbrojtura.

Nga të filloni

• Auditoni të dhënat. A e dini përbërjen e saktë të materialeve të produktit dhe të ambalazhit të tij? A mund ta dokumentoni nga vjen çdo lëndë e parë?
• Flisni me organizatën tuaj të përgjegjësisë së prodhuesit (PRO). Pyesni si dhe kur planifikon t’i modulojë tarifat dhe çfarë provash do të pranojë. Nëse eksportoni, këtë pyetje e bën zakonisht klienti ose importuesi juaj në BE – pyeteni atë.
• Zgjidhni sistemin. Shikoni platforma për të dhënat e produktit ose ofrues DPP që integrohen me ERP-në tuaj, në vend që ta dyfishojnë.
• Informoni ekipin. Projektimi, inxhinieria dhe prokurimi marrin vendimet që përcaktojnë tarifën, ndaj duhet ta dinë si llogaritet ajo.

Një tarifë që mund ta ndikoni

Pasaporta e kthen përgjegjësinë e zgjeruar të prodhuesit nga një pagesë e sheshtë në një tarifë që pasqyron mënyrën si është bërë produkti. Për prodhuesit që konkurrojnë me cilësi dhe jo me çmim, kjo është mundësi për ta provuar me të dhëna dhe për t’u parë si partner transparent dhe i besueshëm nga klientët në gjithë tregun e vetëm.