Ndërtesa si bankë materialesh

Ndërtimi është një nga sektorët që konsumon më shumë burime në botë. Atij i takojnë rreth 50% e të gjitha lëndëve të para të nxjerra, 35% e mbetjeve që krijohen në BE dhe një pjesë e konsiderueshme e emetimeve të karbonit. Kur një ndërtesë shembet, një sasi e madhe materialesh – çelik, beton, dru, xham – përfundon në landfill, edhe pse shumë prej tyre mund të ripërdoreshin.

Arsyeja e këtij humbjeje është e thjeshtë: askush nuk e di saktësisht çfarë ka brenda murit. Çfarë betoni, çfarë armature, çfarë materialesh izoluese, nëse përmbajnë asbest ose substanca të tjera të rrezikshme. Pasaporta digjitale e produktit për produktet e ndërtimit është përgjigjja ndaj këtij problemi.

Rregullorja për Produktet e Ndërtimit (CPR) dhe DPP

Rregullorja e rishikuar për Produktet e Ndërtimit (CPR) përfshin tani kërkesa për DPP për një sërë kategorish materialesh ndërtimi. Qëllimi është që çdo tullë, dritare, tra ose panel izolues që vendoset në tregun e BE-së të ketë pasaportën e vet digjitale me informacion të plotë për prejardhjen, përbërjen kimike dhe sjelljen në fund të jetës. Kjo vlen edhe për materialet që prodhohen në Shqipëri ose Kosovë dhe eksportohen në BE.

Koncepti i pasaportës së materialeve të ndërtesës

DPP-të individuale të produkteve të ndërtimit bashkohen në një koncept më të gjerë – pasaportën e materialeve të ndërtesës (Building Material Passport). Ky është një binjak digjital i gjithë ndërtesës që përmbledh pasaportat e të gjitha materialeve që ajo përmban. Përfitimet janë të mëdha:

• Gjatë rinovimit: pronari e di saktësisht cilat materiale janë në mure dhe nëse përputhen me të rejat
• Në shitje: blerësi merr historinë e plotë të ndërtesës, përfshirë të dhënat për çdo rinovim
• Në shembje: kompanitë e ndërtimit e dinë saktësisht çfarë mund të riciklojnë dhe me çfarë çmimi – ndërtesa bëhet bankë materialesh
• Për siguruesit dhe bankat: një vlerësim më i saktë i vlerës dhe i rrezikut

Çfarë përmban DPP për një produkt tipik ndërtimi?

Le të marrim një shembull konkret – një dritare me kornizë PVC dhe xham izolues:

• Prodhuesi, data dhe loti i prodhimit
• Përbërja kimike e PVC-së – nëse përmban ftalate, plumb ose kadmium (substanca të ndaluara)
• Vlera U (transmetimi termik) – një test zyrtar dhe i verifikuar
• Klasa e riciklueshmërisë – sa përqind e materialit mund të riciklohet dhe si
• Udhëzimet për çmontim – si të ndahet xhami nga korniza për riciklim
• Jetëgjatësia e pritshme dhe rekomandimet për mirëmbajtje

Sfidat para sektorit të ndërtimit

Në gjithë Evropën sektori ka përpara disa sfida specifike – Bullgaria, ku është themeluar WIARA, është një shembull i qartë:

• Fond ndërtimor i vjetër: një pjesë e madhe e ndërtesave u ndërtua gjatë periudhës socialiste pa asnjë dokumentim të materialeve të përdorura – krijimi i pasaportave për to në mënyrë retroaktive është detyrë e vështirë
• Shumë kontraktorë të vegjël: ndryshe nga sektori i prodhimit, ndërtimi mbështetet te shumë firma të vogla me nivel të ulët digjitalizimi
• Materiale të importuara pa DPP: shumë materiale ndërtimi vijnë nga Turqia, Kina ose Ukraina – pa dokumentacion DPP. Për prodhuesit në Shqipëri dhe Kosovë kjo është edhe mundësi: furnizuesi që sjell të dhënat e plota bashkë me produktin dallohet te blerësit në BE. Kuadri kombëtar ka ende bazë të vjetër – në Shqipëri Ligji nr. 9290/2004 „Për produktet e ndërtimit“, në Kosovë Ligji 06/L-033, i bazuar në Rregulloren 305/2011 – ndaj pasaporta digjitale vjen nga tregu i BE-së dhe CPR-ja e re

Përfundim

Sektori i ndërtimit është para një ndryshimi të thellë. Ndërtesa e së ardhmes nuk është thjesht një strukturë fizike – është një bankë materialesh, vlera e të cilave është e dokumentuar digjitalisht dhe e aksesueshme. Për kompanitë e ndërtimit dhe prodhuesit e materialeve të ndërtimit, investimi në DPP tani do të thotë të pozicionohen në krye të ndërtimit qarkullues në Evropë.