Tenderi që kërkon pasaportën e produktit tuaj

Më 9 shtator 2026 Komisioni Evropian publikoi një tekst për prokurimin publik që e përmend me emër pasaportën digjitale të produktit. COM(2026) 590 final do t’i zëvendësonte tri direktivat e prokurimit të vitit 2014 me një Rregullore të vetme me zbatim të drejtpërdrejtë, dhe në tri vende të ndryshme e trajton pasaportën si diçka që një blerës publik mund ta kërkojë nga furnizuesi.

Është një propozim. Ka shkuar në Parlament dhe në Këshill, raportuesi nuk është caktuar ende dhe nuk ka datë zbatimi. Asgjë në të nuk e detyron askënd të bëjë diçka sot. Ajo që tregon është drejtimi ku po shkon pasaporta: nga dosja e përputhshmërisë në dosjen e tenderit.

Blerësi publik mund ta kërkojë deklaratën tuaj të konformitetit përmes pasaportës

Neni 92 i Aktit të propozuar për Prokurimin Publik titullohet „Mjetet e provës për kërkesat ndaj produktit“. Paragrafi i parë thotë:

Blerësit publikë mund të kërkojnë që operatorët ekonomikë të paraqesin një deklaratë konformiteti ose një deklaratë performance dhe konformiteti të një produkti përmes pasaportës digjitale të produktit sipas Rregullores (BE) 2024/1781 ose, kur kjo nuk ekziston ende, përmes mjeteve të tjera elektronike të barasvlershme, si mjet prove të konformitetit ose të përputhjes me kërkesat ose kriteret e përcaktuara në specifikime, në kriteret e dhënies ose në kushtet për zbatimin e kontratave.

„Mund“, jo „duhet“. Blerësi që përdor nenin 92(1) e bën këtë me zgjedhje, dhe e njëjta fjali i lejon furnizuesit pa pasaportë ta provojë të njëjtën gjë me mjete të tjera elektronike. Por shikoni çfarë i kërkohet pasaportës të mbartë: deklaratën e konformitetit, ose deklaratën e performancës dhe konformitetit, si provë kundrejt specifikimeve, kritereve të dhënies dhe kushteve të zbatimit të kontratës. Këto janë tri vendet në një tender ku furnizuesi fiton ose humbet.

Deri tani çdo arsye për të ndërtuar një pasaportë ka ardhur nga rregullatori. Ky është teksti i parë i BE-së ku arsyeja vjen nga klienti.

Edhe prejardhja e mallrave pritet të shkojë në pasaportë

Detyrimi për prejardhjen është në nenin 28(4) të të njëjtit propozim, në nenin për provën e përshtatshmërisë. Nënparagrafi i dytë: „Nëse kërkohet për zbatimin e kërkesave sipas nenit 73(2), operatorët ekonomikë tregojnë vendin e prejardhjes së mallrave që përbëjnë ofertën e tyre, duke e përfshirë atë, kur është e zbatueshme, në pasaportën digjitale të produktit të mallrave sipas Rregullores (BE) 2024/1781.“

Neni 73(2) është mekanizmi i preferencës evropiane. Blerësi publik mund të kërkojë që mallrat e ofruara të kenë prejardhje nga Bashkimi, mund t’u japë pikë shtesë ose një ulje fiktive çmimi ofertave me përmbajtje më të lartë nga Bashkimi, dhe mund ta refuzojë një ofertë kur mallrat nga Bashkimi ose mallrat e mbuluara vlejnë më pak se 50% të vlerës së saj të vlerësuar. Neni 74 përcakton si caktohet prejardhja dhe për mallrat i referohet Kodit Doganor të Bashkimit. Me fjalë të tjera, pasaporta po përgatitet të mbartë një fakt tregtar, jo vetëm një fakt mjedisor. Për prodhuesit në Shqipëri dhe Kosovë që furnizojnë tenderë në BE, kjo është pjesa që duhet ndjekur më nga afër.

Neni 28(4) ka edhe sanksion. Kur një operator ekonomik nuk jep informacionin për prejardhjen pa një shpjegim të arsyeshëm, dhe kështu e bën verifikimin të pamundur ose shumë të vështirë, operatori ose oferta e tij mund të përjashtohen nga procedura.

Për tetë rregullore të përmendura me emër, kriteret e gjelbra nuk janë më zgjedhje e blerësit

Neni 54 është ai që thotë „duhet“. Kur një blerës publik blen produkte, familje produktesh ose teknologji të mbuluara nga aktet në Aneksin VII, ai duhet të kërkojë karakteristika mjedisore në specifikime, në kriteret e dhënies ose në kushtet e zbatimit të kontratës, dhe duhet t’i shprehë ato në klasat, nivelet e performancës, pragjet ose kërkesat e qëndrueshmërisë të përcaktuara në ato akte. Aneksi VII rendit tetë rregullore. Pesë të parat:

• Rregullorja (BE) 2024/3110, Rregullorja për Produktet e Ndërtimit (CPR)
• Rregullorja (BE) 2024/1781, ESPR, nga vjen pasaporta digjitale e produktit
• Rregullorja (BE) 2023/1542 për bateritë dhe mbetjet e baterive
• Rregullorja (BE) 2025/40 për ambalazhet dhe mbetjet e ambalazheve
• Rregullorja (BE) 2024/1735, Akti për Industrinë me Zero Emetime Neto

Pastaj dy rregulloret për CO₂ për automjetet e rënda dhe për makinat e furgonët, si dhe rregullorja për etiketimin e gomave. Produktet e ndërtimit janë të parat në listë, dhe kjo ka rëndësi sepse punimet publike janë zëri më i madh i blerjeve publike. Neni 54(2) i lejon Komisionit të caktojë karakteristikat e sakta me akt të deleguar, dhe një akt i tillë nuk ekziston. Neni 54(3) i lejon blerësit ta anashkalojë në dy raste të ngushta: kur ka vetëm një furnizues të mundshëm pa zëvendësues të arsyeshëm, ose kur kostoja është joproporcionale dhe ka papajtueshmëri teknike.

Për një prodhues, leximi praktik është i shkurtër. Klasat e performancës që do të dalin nga akti i deleguar sipas ESPR për sektorin tuaj nuk do të ishin më vetëm kusht për vendosjen e mallrave në tregun e BE-së. Ato do të bëheshin gjuha e tenderit.

Neni i vetë ESPR për prokurimin po hiqet nga ESPR

Neni 147(1) i propozimit ndryshon Rregulloren (BE) 2024/1781: „Neni 65 shfuqizohet; në nenin 74(3), shkronja (b) shfuqizohet.“ Referencat ndaj këtyre dy dispozitave do të lexoheshin pastaj si referenca ndaj neneve 54 dhe 26(1)(a) të Rregullores së re.

I njëjti nen bën të njëjtën gjë me katër instrumente të tjera: nenin 85 të Rregullores për Bateritë, nenin 83 të Rregullores për Produktet e Ndërtimit, nenin 63 të rregullores për ambalazhet, dhe nenin 25(4) e (5) të Aktit për Industrinë me Zero Emetime Neto. Arsyeja që jep Komisioni është se pesë instrumente sektoriale kishin krijuar secili kompetencat e veta për kërkesat e prokurimit të gjelbër, dhe rezultati ishte i pakoordinuar.

Nëse ndiqni nga afër një rregullore sepse ajo mbulon produktet tuaja, kjo është pjesa që duhet vënë re. Rregullat e prokurimit që i bashkëngjiten asaj do të kalonin në një akt tjetër, dhe referenca që keni ruajtur do të tregonte një nen të shfuqizuar.

Nuk ka datë, dhe propozimi nuk pretendon të kundërtën

Neni 149 thotë se Rregullorja do të hynte në fuqi njëzet ditë pas botimit në Gazetën Zyrtare dhe do të zbatohej nga një datë dy vjet më vonë. Në tekstin e publikuar kjo datë është ende një udhëzim në kllapa për Zyrën e Publikimeve, sepse hyrja në fuqi nuk ka ndodhur dhe ende nuk mund të planifikohet.

Dosja është në fillim të procedurës së zakonshme legjislative. Këshilli e regjistroi më 10 shtator 2026 si dokumentin 12969/26. Në Parlament, dosja e procedurës 2026/0265(COD) është në fazën përgatitore, me komisionin përgjegjës dhe raportuesin të shënuar ende si në pritje. Parlamenti dhe Këshilli mund ta ndryshojnë çdo pjesë të tekstit të cituar këtu, dhe zakonisht e bëjnë.

Ka edhe një kufi që ia vlen ta dini, sepse ai vendos nëse kjo ju prek fare. Rregullorja do të zbatohej mbi pragjet e BE-së të përcaktuara në nenin 2: 140 000 EUR për furnizime dhe shërbime të blera nga organet e qeverisë qendrore, 216 000 EUR për blerësit nën nivelin qendror, 432 000 EUR në sektorët e shërbimeve komunale (utilities), 750 000 EUR për shërbimet sociale, shëndetësore dhe arsimore, dhe 5 404 000 EUR për punime dhe koncesione. Nën këto vlera vlejnë rregullat kombëtare të prokurimit të shtetit anëtar.

Çfarë ia vlen të bëni sa kjo është ende propozim

Jo shumë. Megjithatë dy gjëra nuk kushtojnë pothuajse asgjë dhe do të ishin të dobishme, çfarëdo që të ndodhë me këtë tekst.

E para është të dini nëse produktet tuaja bien nën një nga aktet e Aneksit VII. Produktet e ndërtimit, bateritë, ambalazhet dhe teknologjitë me zero emetime neto përmenden drejtpërdrejt. Për gjithçka tjetër rruga kalon përmes ESPR dhe akteve të saj të deleguara, dhe datat e lëvizjet i mbajmë në regjistrin tonë të ndryshimeve rregullatore.

E dyta është të kontrolloni nëse të dhënat e produkteve tuaja mund të nxjerrin vërtet një deklaratë sipas kërkesës. Neni 92 kërkon një deklaratë konformiteti të dorëzuar përmes pasaportës. Një kompani që i mban deklaratat si PDF në një dosje të përbashkët i përmbush plotësisht ligjet për produktet sot, por do të kishte përpara një muaj punë ditën kur një blerës e bën pyetjen në këtë formë.

Sipas memorandumit shpjegues që shoqëron këtë propozim, prokurimi publik përbën rreth 15% të prodhimit të brendshëm bruto të BE-së. Kaq i madh është klienti që sapo mori një arsye për të pyetur për pasaportën. Ende nuk ka pyetur. Nëse furnizoni tregun e BE-së me produkte ndërtimi ose me një grup tjetër të Aneksit VII nga Shqipëria apo Kosova, momenti më i lirë për t’i rregulluar të dhënat është para se të pyesë.