Si do t'u japë pasaporta digjitale jetë të re produkteve të ndërtimit

Shkurt:

Sektori i ndërtimit është ndër më intensivët në burime në Evropë dhe krijon gati 40% të të gjitha mbetjeve në BE. Pasaporta digjitale e produktit (DPP) do të sjellë transparencë për origjinën, përbërjen dhe qëndrueshmërinë e çdo produkti ndërtimi – nga betoni dhe izolimi te dritaret dhe elementet prej çeliku.

Hyrje

Ndërtimi është shtylla kurrizore e ekonomisë evropiane. Ai përfshin miliona ndërmarrje – nga prodhuesit e mëdhenj të materialeve të ndërtimit te kompanitë e vogla që prodhojnë produkte vendore. Por pas kësaj rritjeje fshihen sfida serioze mjedisore dhe shoqërore: konsum i tepruar i lëndëve të para, gjurmë karboni, mungesë transparence në zinxhirin e furnizimit dhe vështirësi në riciklimin e mbetjeve të ndërtimit.

Për t'i trajtuar këto probleme, Bashkimi Evropian po fut pasaportën digjitale të produktit (DPP) – një instrument që për produktet e ndërtimit në tregun e BE-së futet me faza, sipas akteve të deleguara të CPR për çdo familje produktesh. Pasaporta do ta shoqërojë çdo material apo element gjatë gjithë ciklit të tij të jetës – nga nxjerrja e lëndëve të para dhe prodhimi, përmes ndërtimit dhe shfrytëzimit, deri te ripërdorimi, riciklimi ose asgjësimi.

Për prodhuesit në Shqipëri dhe Kosovë që eksportojnë në BE, si dhe për importuesit e tyre, kjo nuk është vetëm një kërkesë rregullatore, por edhe një mundësi për t'u bërë pjesë e standardit të ri për ndërtimin e qëndrueshëm në Evropë.

Çfarë është DPP për produktet e ndërtimit?

Pasaporta digjitale e produktit është identiteti digjital i çdo produkti ndërtimi, që mbledh dhe u jep informacionin kryesor të gjithë pjesëmarrësve – prodhuesve, ndërtuesve, projektuesve, shpërndarësve, investitorëve, organeve rregullatore dhe konsumatorëve.

Pasaporta do të jetë e arritshme përmes një kodi QR ose një çipi NFC dhe do të shfaqet në një ndërfaqe online.

Çfarë informacioni do të përmbajë DPP për produktet e ndërtimit?

Pasaporta digjitale e produktit do të përfshijë të dhëna të strukturuara, të ndara në kategori kryesore.

Shënim i rëndësishëm: Komisioni Evropian nuk i ka publikuar ende aktet e deleguara përfundimtare sipas Rregullores së re për produktet e ndërtimit (BE) 2024/3110, që do të përcaktojnë formatet e sakta dhe kërkesat për të dhënat e DPP.

Prandaj lista më poshtë pasqyron pritshmëritë aktuale dhe kërkesat në draft, të cilat mund të ndryshojnë gjatë procesit të finalizimit.

1. Identifikimi i produktit

• Numri unik i identifikimit (UID)
• Emri i produktit, emri tregtar, modeli dhe versioni
• Prodhuesi dhe vendi i origjinës
• Kodi sipas standardeve evropiane (EN, ISO)

2. Origjina dhe përbërja

• Lloji dhe origjina e lëndëve të para (p.sh. rërë, çimento, çelik, material izolues)
• Përqindja e materialeve të ricikluara
• Kimikatet, aditivët dhe veshjet e përdorura
• Deklarata për mungesën e substancave të rrezikshme

3. Karakteristikat teknike

• Parametrat mekanikë, fizikë dhe kimikë
• Qëndrueshmëria ndaj zjarrit, përçueshmëria termike, papërshkueshmëria nga uji
• Jetëgjatësia e pritshme e shfrytëzimit
• Përputhshmëria me sisteme të tjera ndërtimi

4. Treguesit mjedisorë

• Gjurma e karbonit (emetimet gjatë prodhimit dhe transportit)
• Cikli i jetës (LCA) – konsumi i energjisë, mbetjet, emetimet
• Mundësia e ripërdorimit ose e riciklimit
• Deklaratat mjedisore (EPD, marka CE)

5. Qëndrueshmëria dhe përputhshmëria

• Certifikatat dhe standardet (ISO, BREEAM, LEED etj.)
• Deklarata e performancës (DoP) dhe përputhshmëria me CPR
• Kontrolli i prodhimit në fabrikë dhe të dhënat e testeve laboratorike

6. Udhëzimet për instalimin, përdorimin dhe mirëmbajtjen

• Udhëzime për instalimin dhe shfrytëzimin e duhur
• Kushtet e ruajtjes dhe të transportit
• Mirëmbajtja dhe riparueshmëria
• Udhëzime për çmontimin dhe trajtimin e sigurt

7. Fundi i ciklit të jetës

• Udhëzime për ndarjen dhe përzgjedhjen gjatë çmontimit
• Mundësitë e riciklimit ose të ripërdorimit
• Kategorizimi i mbetjeve sipas kodeve evropiane (EWC)

8. Operatorët ekonomikë

• Të dhëna për prodhuesin, shpërndarësin dhe importuesin
• Personat përgjegjës për cilësinë dhe sigurinë
• Informacioni i kontaktit dhe lidhja me dokumentacionin

Ndikimi në zinxhirin e ndërtimit

Më shumë transparencë

DPP do t'u lejojë projektuesve dhe investitorëve ta shohin profilin e saktë mjedisor dhe teknik të çdo materiali që në fazën e projektimit. Kjo do ta lehtësojë vlerësimin e qëndrueshmërisë dhe përzgjedhjen e furnitorëve.

Gjurmueshmëria e materialeve

Gjatë rinovimeve dhe rindërtimeve do të jetë e qartë cilat materiale janë përdorur dhe si mund të ripërdoren – faktor kyç për ekonominë qarkore në ndërtim.

Kontrolli dhe përputhshmëria

Rregullatorët do të mund ta verifikojnë certifikimin dhe përputhjen me standardet evropiane me një skanim të vetëm të kodit QR – pa pasur nevojë për dokumente letre.

Teknologjitë për zbatimin e DPP në ndërtim

Kodet QR

Opsioni më i arritshëm për prodhuesit – i lehtë për t'u zbatuar, i përshtatshëm për etiketa, paketime dhe ngjitëse produktesh. Mund të printohet edhe mbi vetë elementin (p.sh. tullë, panel, dritare).

NFC dhe RFID

Të përshtatshme për produkte ndërtimi jetëgjata dhe për komponentë të ekspozuar ndaj kushteve të jashtme. Lejojnë qasje pa kontakt dhe integrim në sistemet BIM dhe në modelet digjitale të ndërtesave.

Integrimi me BIM

DPP do të lidhet me BIM (Building Information Modeling), gjë që do të mundësojë gjurmueshmëri të plotë të materialeve brenda projektit të ndërtimit.

Përfitimet për pjesëmarrësit

Prodhuesit

• Konkurrueshmëri më e lartë përmes transparencës dhe qëndrueshmërisë së provuar
• Qasje më e lehtë në tregjet evropiane
• Mundësi për automatizimin e raportimit dhe të certifikimit

Kompanitë e ndërtimit dhe projektuesit

• Kontroll më i mirë mbi cilësinë dhe origjinën e materialeve
• Integrim i lehtë i të dhënave të DPP në analizat BIM dhe LCA

Shitësit me pakicë dhe shpërndarësit

• Gjurmimi i mallrave përgjatë zinxhirit
• Ulja e rrezikut nga falsifikimet dhe produktet me etiketim të gabuar

Investitorët dhe konsumatorët

• Qasje në informacion transparent dhe të verifikueshëm për ndikimin mjedisor
• Mundësi për të zgjedhur zgjidhje të qëndrueshme për ndërtim dhe rinovim

Rregullatorët dhe shoqëria

• Kontroll më i lehtë dhe luftë kundër materialeve të paligjshme
• Norma më të larta riciklimi dhe ripërdorimi
• Të dhëna reale për politikat e ndërtimit të qëndrueshëm

Sfidat dhe rreziqet

• Investimet: zbatimi kërkon sisteme digjitale, trajnim dhe infrastrukturë
• Siguria kibernetike: nevojitet mbrojtje nga qasja e paautorizuar dhe nga manipulimi i të dhënave
• Qëndrueshmëria teknike: etiketat dhe çipet duhet të rezistojnë për dekada
• Mungesa e standardizimit: formatet dhe protokollet evropiane ende po finalizohen
• Faktori njerëzor: nevojitet trajnim dhe ndryshim i zakoneve të prodhuesve dhe ndërtuesve

Industria e ndërtimit në Shqipëri dhe Kosovë: mundësi dhe sfidë

Shqipëria dhe Kosova kanë prodhues materialesh ndërtimi që punojnë për tregun e BE-së – nga betoni dhe armatura te tullat dhe elementet metalike. Për ta, zbatimi i DPP mund të bëhet një avantazh kyç konkurrues.

Mundësitë

• Eksportet në BE do të lehtësohen përmes përputhjes me rregullat e reja
• Kompanitë që e fusin të parat DPP do të jenë partnerë të preferuar
• Mundësi për digjitalizimin dhe automatizimin e prodhimit

Rreziqet

• Prodhuesit e vegjël mund të mbeten pas për shkak të mungesës së burimeve
• Konkurrentët nga Evropa Qendrore tashmë po fillojnë të testojnë zbatimin e DPP

Roli ynë – WIARA si partner në digjitalizimin e ndërtimit

Në WIARA e shohim pasaportën digjitale të produktit jo thjesht si kërkesë rregullatore, por si një mundësi për transformim të thellë të industrisë së ndërtimit.

Misioni ynë është ta bëjmë digjitalizimin të arritshëm, të sigurt dhe të qëndrueshëm – që çdo kompani, pavarësisht madhësisë, të mund t'i përmbushë standardet e reja evropiane.

WIARA është një kompani teknologjike e specializuar në zgjidhje për pasaportën digjitale të produktit, menaxhimin e të dhënave dhe qëndrueshmërinë. Ekipi ynë bashkon përvojë në fushat e sigurisë së informacionit, teknologjive cloud, automatizimit të proceseve dhe përputhshmërisë rregullatore.

Po punojmë në mënyrë aktive për zbatimin e ISO/IEC 27001 dhe të standardeve të tjera të sigurisë, gjë që garanton se të dhënat e partnerëve tanë përpunohen sipas kërkesave më të larta të BE-së.

Platforma jonë SaaS mundëson:

• Mbledhjen automatike të të dhënave të produkteve nga burime të ndryshme – sistemet ERP, linjat e prodhimit dhe furnitorët;
• Krijimin, menaxhimin dhe mirëmbajtjen e DPP sipas standardeve evropiane dhe kërkesave të Rregullores për produktet e ndërtimit (BE 2024/3110);
• Integrimin me sistemet ERP, CRM dhe BIM, që pasaportat të lidhen drejtpërdrejt me modelet dhe proceset e ndërtimit;
• Trajnime, auditime dhe konsulenca për prodhuesit, projektuesit dhe kompanitë e ndërtimit që kalojnë në mënyrë pune digjitale dhe të qëndrueshme.

WIARA nuk është thjesht ofrues softueri – jemi një partner teknologjik afatgjatë që i ndihmon kompanitë të ndërtojnë avantazh konkurrues përmes transparencës, automatizimit dhe besimit.

Qasja jonë është pragmatike dhe me faza – fillojmë me analizën e proceseve aktuale, identifikojmë potencialin për digjitalizim dhe hartojmë një strategji të përshtatur me nevojat konkrete të biznesit.

Qëllimi është i thjeshtë: më pak barrë administrative, më shumë transparencë dhe rritje e qëndrueshme.

Vështrim drejt së ardhmes

Pasaporta për produktet e ndërtimit do të futet me faza, sipas akteve të deleguara të CPR për çdo familje produktesh, dhe me kalimin e viteve gjithnjë e më shumë materiale në tregun evropian do të kenë pasaportë digjitale.

Modele të reja biznesi

• Produkte me „gjurmë karboni“ të provuar
• Treg dytësor për elemente ndërtimi të certifikuara
• Shërbime për menaxhimin e materialeve dhe të mbetjeve përmes DPP

Më shumë besim dhe qëndrueshmëri

Prodhuesit që investojnë në transparencë dhe inovacion do të jenë partnerët e preferuar në ndërtimin e së ardhmes.

Përfundim

Pasaporta digjitale e produktit është e ardhmja e ndërtimit të qëndrueshëm.

Ajo do t'i bëjë materialet më të gjurmueshme, ndërtesat më efikase dhe gjithë sektorin – më të gjelbër dhe më konkurrues.

Për kompanitë, zgjedhja është e njëjtë si në sektorët e tjerë:

ose presin dhe pastaj vrapojnë pas, ose veprojnë tani – zbatojnë DPP dhe pozicionohen si liderë në epokën e re të ndërtimit digjital dhe të qëndrueshëm.