Cilat produkte nuk do të kenë pasaportë digjitale të produktit (DPP) – dhe pse ka rëndësi për biznesin
Shkurt
Pasaporta digjitale e produktit (Digital Product Passport – DPP) do të jetë një instrument kyç i kornizës së re evropiane për produktet e qëndrueshme (ESPR).
Por jo të gjitha mallrat do të kenë detyrimisht DPP.
Ushqimet, ushqimi për kafshët, barnat, produktet veterinare, bimët dhe kafshët e gjalla, si dhe produktet me origjinë njerëzore aktualisht janë jashtë fushës së zbatimit të rregullores.
Kjo nuk do të thotë se këta sektorë nuk do të përfshihen kurrë – por tani për tani vëmendja është te kategori si hekuri dhe çeliku, tekstilet, bateritë, elektronika, mobiliet dhe produktet e ndërtimit.
Çfarë është DPP dhe pse po futet
Pasaporta digjitale e produktit është pjesë e vizionit të Bashkimit Evropian për ekonominë qarkulluese dhe gjurmueshmërinë e produkteve gjatë gjithë ciklit të tyre të jetës.
Çdo produkt që bie nën Rregulloren për projektimin ekologjik të produkteve të qëndrueshme (ESPR) do të duhet të ketë një identifikues unik digjital, të qasshëm përmes kodit QR ose çipit NFC.
Pasaporta do të përmbajë të dhëna për:
- përbërjen e produktit dhe materialet e përdorura;
- gjurmën e karbonit;
- mundësitë e riparimit, ripërdorimit ose riciklimit;
- prodhuesin, vendin e origjinës, certifikatat etj.
Cilat produkte aktualisht
nuk do të kenë
DPP
1. Ushqimet
Produktet ushqimore janë shprehimisht të përjashtuara nga fusha e zbatimit të ESPR.
Sipas nenit 2 të Rregullores (KE) nr. 178/2002, "ushqim" është çdo substancë ose produkt i destinuar për konsum nga njeriu.
Arsyeja: ushqimet kanë tashmë kornizën e tyre të rregulluar rreptësisht për sigurinë dhe gjurmueshmërinë (Rregullorja (KE) nr. 178/2002 dhe aktet pasuese).
2. Ushqimi për kafshët
Edhe ushqimi për kafshët rregullohet nga legjislacion i veçantë.
Rregullorja për ushqimet dhe ushqimin e kafshëve parashikon një sistem të posaçëm gjurmueshmërie, prandaj ESPR nuk e dyfishon.
3. Produktet medicinale
Barnat për njerëzit, të përcaktuara sipas Direktivës 2001/83/KE, janë jashtë fushës së zbatimit.
Ky sektor ka tashmë sisteme të veçanta gjurmueshmërie (si Direktiva e BE-së për barnat e falsifikuara, eLeaflet etj.), prandaj DPP nuk zbatohet.
4. Produktet medicinale veterinare
Barnat veterinare rregullohen nga Rregullorja (BE) 2019/6.
Ato kanë rregullat e tyre për sigurinë, etiketimin dhe gjurmueshmërinë.
5. Bimët, kafshët dhe mikroorganizmat e gjallë
Organizmat e gjallë nuk janë "produkte" në kuptimin e ESPR dhe nuk mund të kenë DPP.
Arsyeja: në këtë kontekst mungojnë të dhëna të standardizuara për qëndrueshmërinë dhe ciklin e jetës.
6. Produktet me origjinë njerëzore
Përfshin indet, organet dhe biomaterialet që përdoren për qëllime mjekësore.
Përjashtohen për arsye etike dhe rregullatore.
Çfarë do të thotë kjo për biznesin
Këto përjashtime nuk duhet t’i çorientojnë prodhuesit dhe tregtarët.
ESPR është rregullore "kuadër" – ajo do të zgjerohet gradualisht përmes akteve të deleguara që mund të përfshijnë kategori të reja.
Edhe nëse produkti juaj ende nuk përfshihet:
- Hekuri e çeliku, produktet e ndërtimit, elektronika, tekstilet dhe bateritë janë tashmë në listën e përparësive.
- Ambalazhet mund të mbulohen nga rregullore të veçanta evropiane.
- Futja vullnetare e DPP-së mund të bëhet përparësi konkurruese – dëshmon transparencë dhe qëndrueshmëri.
Konteksti për bizneset
ESPR zbatohet drejtpërdrejt në të gjitha shtetet anëtare të BE-së. Për prodhuesit në Shqipëri dhe Kosovë ajo vlen përmes produkteve që vendosen në tregun e BE-së; në Shqipëri, projektligji për projektimin ekologjik e përcakton tashmë pasaportën digjitale të produktit për produktet me ndikim në energji.
Prodhuesit, eksportuesit dhe importuesit do të duhet:
- të ndjekin kur do të përfshihen kategoritë e tyre;
- të planifikojnë zbatimin e sistemeve të pasaportës digjitale;
- të sigurojnë shkëmbimin e të dhënave me regjistrat dhe bazat e të dhënave evropiane.
Përfundim
DPP nuk do të vlejë për të gjitha produktet, të paktën jo menjëherë.
Por drejtimi është i qartë – drejt digjitalizimit të plotë dhe transparencës së tregut.
Edhe sektorët që sot janë të përjashtuar (si ushqimet ose barnat) mund të përfshihen pjesërisht në të ardhmen, kur rregullatori të krijojë kornizën e duhur.
Ndiqni zhvillimet rreth ESPR dhe akteve të deleguara, që të jeni gati për hapat e ardhshëm të transformimit të gjelbër evropian.
Burimet
- Rregulloren për projektimin ekologjik të produkteve të qëndrueshme (ESPR) — commission.europa.eu
Ku dhe si do të zbatohet?
DPP sipas industrive
DPP për tekstilet
DPP jep gjurmueshmëri nga fibra deri te riciklimi, dëshmon qëndrueshmërinë e markave dhe ngjall besimin e konsumatorëve.
DPP për industrinë e mobilieve
DPP siguron transparencë për materialet e përdorura dhe lehtëson ripërdorimin dhe riciklimin. Ajo dëshmon qëndrueshmërinë e prodhimit.
DPP për produktet e ndërtimit
DPP siguron transparencë për përbërjen dhe qëndrueshmërinë e materialeve të ndërtimit, duke lehtësuar provën e origjinës dhe përputhjen me standardet.
DPP në biznes
Pyetje të shpeshta
Jo, ushqimet janë të përjashtuara nga fusha e ESPR. Ato rregullohen tashmë nga rregullore të veçanta evropiane për sigurinë dhe etiketimin e ushqimeve (si Rregullorja (KE) nr. 178/2002). Në të ardhmen mund të shqyrtohen nisma për qëndrueshmërinë e ushqimeve, por ato do të jenë jashtë kornizës së DPP-së.
Arsyeja është se për disa kategori – si barnat, ushqimi për kafshët dhe ushqimet – ekzistojnë tashmë sisteme të specializuara kontrolli, sigurie dhe gjurmueshmërie. DPP synon produktet industriale, të qëndrueshme në kohë dhe fizike, ku qëndrueshmëria dhe riciklimi janë faktorë kyç.
Jo. Organizmat e gjallë nuk konsiderohen "produkte" në kuptimin e ESPR. Rregullorja përqendrohet te mallrat materiale të prodhuara për t’u vendosur në treg, jo te entitetet biologjike.
Jo për momentin. Ato rregullohen nga Rregullorja (BE) 2019/6 për produktet medicinale veterinare. Kjo kornizë kërkon tashmë gjurmueshmëri dhe kontroll cilësie, prandaj dyfishimi përmes DPP-së nuk nevojitet.
Po, dhe në fakt kjo është përparësi strategjike. Futja vullnetare e DPP-së dëshmon transparencë dhe angazhim për qëndrueshmëri – faktorë që partnerët dhe klientët i vlerësojnë gjithnjë e më shumë. Në disa sektorë kjo mund ta përshpejtojë përputhjen e ardhshme rregullatore. Për eksportuesit në Shqipëri dhe Kosovë, një pasaportë vullnetare është edhe argument konkret para blerësve në BE.
Kategoritë e para që duhet të kenë pasaportë digjitale të produktit lidhen me gjurmë të lartë mjedisore dhe zinxhirë të ndërlikuar prodhimi. Sipas ESPR, hekuri dhe çeliku janë grupi i parë, pastaj tekstilet; mobiliet dhe produktet e ndërtimit janë gjithashtu në krye të listës, ndërsa bateritë dhe elektronika kanë rregullat e tyre. Këta sektorë krijojnë më shumë mbetje dhe kanë potencial të madh për ripërdorim dhe riciklim. Me DPP-në për ta, BE synon të përmirësojë gjurmueshmërinë, transparencën dhe qëndrueshmërinë në treg, duke shtuar gradualisht grupe të tjera produktesh në vitet e ardhshme.
Artikujt më të rinj për DPP
Anita Kisimova-Dzakova••3 minuta leximDPP dhe e drejta e riparimit: si i detyron pasaporta prodhuesit të projektojnë për jetëgjatësi
Anita Kisimova-Dzakova••8 minuta leximDPP në kozmetikë: fundi i greenwashing-ut dhe fillimi i bukurisë së ndërgjegjshme
Anita Kisimova-Dzakova••9 minuta leximPasaporta e baterisë në BE: si e ndryshon DPP tranzicionin energjetik nga minierat te riciklimi
Anita Kisimova-Dzakova••8 minuta leximFundi i „greenwashing“-ut: revolucioni i pasaportës digjitale
Anita Kisimova-Dzakova••9 minuta leximDPP në ndërtim: rregullat e reja
Anita Kisimova-Dzakova••6 minuta leximDPP në arsim: rruga drejt zhvillimit të qëndrueshëm
Stefan Dyankov••6 minuta leximFundi i "bli dhe hidhe": pasaporta digjitale e produktit ndryshon blerjet
Kiril Shivachev••3 minuta leximOperatori i pasaportës digjitale të produktit: profesioni që po ndryshon industrinë
Kiril Shivachev••4 minuta leximSi i ndryshon DPP rregullat për furnitorët jashtë BE-së?
