Pasaporta digjitale e produktit: çfarë thamë në webinarin për BASEL

Më 10 nëntor 2026 mbajtëm një webinar për pasaportën digjitale të produktit për kompanitë anëtare të Shoqatës Bullgare të Elektroteknikës dhe Elektronikës (BASEL). Ja pikat kryesore.

Cili ligj zbatohet për produktet e një kompanie elektroteknike?

Detyrimi për pasaportën digjitale të produktit vjen nga katër akte të veçanta të BE-së. Një produkt që inkorporohet përgjithmonë në një ndërtesë i nënshtrohet Rregullores (BE) 2024/3110 për produktet e ndërtimit. Bateritë kanë rregulloren e tyre, (BE) 2023/1542, po ashtu edhe detergjentët (Rregullorja (BE) 2026/405). Për pothuajse gjithçka tjetër zbatohet Rregullorja (BE) 2024/1781 për projektimin ekologjik të produkteve të qëndrueshme.

Për një kompani elektroteknike kjo do të thotë se produkte të ndryshme të saj mund t'u nënshtrohen akteve të ndryshme. Kabllot që shtrihen në ndërtesa janë produkt ndërtimi. Bateria e biçikletës elektrike i nënshtrohet Rregullores për bateritë. Shumica e produkteve elektronike do t'i nënshtrohen Rregullores për projektimin ekologjik, kur Komisioni të miratojë rregullat për to. Prandaj çdo produkt kontrollohet veçmas.

Për disa produkte nuk parashikohet fare pasaportë. Rregullorja për projektimin ekologjik përjashton shprehimisht ushqimet, ushqimet për kafshë dhe barnat (neni 1, pika 2). Marrim pyetje edhe nga kompani të tilla, dhe përgjigjja është se pasaporta për momentin nuk i prek.

Që kur do t'u duhet pasaportë baterive dhe kabllove?

Pasaporta e baterisë është e detyrueshme nga 18 shkurti 2027. Është i vetmi afat i prerë në të ardhmen e afërt. Zbatohet për çdo bateri të mjeteve të lehta të transportit (për shembull biçikleta dhe patina elektrike), për çdo bateri industriale mbi 2 kWh dhe për çdo bateri të automjeteve elektrike që vendoset në tregun e BE-së nga kjo datë (neni 77 i Rregullores (BE) 2023/1542). Për detergjentët afati i prerë është 23 shtatori 2029.

Për kabllot përgjigjja është më e gjatë. Në webinar e plotësuam pyetësorin me përgjigjet „prodhues”, „shet në BE” dhe „produkte ndërtimi, përfshirë kabllot”. Rregullorja për produktet e ndërtimit nuk vendos afat për rregullat e pasaportës. Ato priten orientativisht në tremujorin e dytë të vitit 2027, ndërsa detyrimi fillon 18 muaj pasi të hyjnë në fuqi. Nëse ky kalendar respektohet, kabllove do t'u duhet pasaportë nga fundi i vitit 2028. Nëse rregullat vonohen, vonohet edhe detyrimi.

Sipas Rregullores për projektimin ekologjik, grupi i parë është ai i hekurit dhe çelikut. Rregullat për këtë grup priten në fund të vitit 2026, dhe edhe këtu detyrimi fillon jo më herët se 18 muaj pasi të hyjnë në fuqi (neni 4, pika 4). Kalendari sipas grupeve është në faqen Afatet e DPP-së.

Shqipëria dhe Kosova nuk janë anëtare të BE-së, prandaj këto rregullore nuk zbatohen për produktet që shiten vetëm në vend. Detyrimi lind ditën kur produkti vendoset në tregun e BE-së, qoftë kur e eksportoni drejtpërdrejt, qoftë përmes një importuesi.

Çfarë tregon pasaporta e një baterie?

Pasaporta e baterisë mbledh në një vend të dhëna që prodhuesi zakonisht i ka tashmë. Në webinar treguam një pasaportë demo për baterinë e një biçiklete elektrike, dhe pjesëmarrësit e hapën me kamerën e telefonit, pa aplikacion. Kompania dhe vlerat në të shërbejnë vetëm si shembull.

Në pasaportë janë modeli, prodhuesi dhe numri serik, përbërja kimike dhe lëndët e para kritike, pjesa e kobaltit, litiumit dhe nikelit të ricikluar, kapaciteti dhe ciklet, gjurma e karbonit, zinxhiri i furnizimit, si dhe mënyra si çmontohet bateria dhe ku dorëzohet në fund të jetës së saj. Lista e saktë është në Aneksin XIII të Rregullores për bateritë.

Pjesa më interesante janë të dhënat që ndryshojnë. Sistemi i menaxhimit të baterisë (BMS) regjistron gjendjen e saj, ciklet e karikimit dhe rënien e fuqisë, dhe pasaporta përditësohet me këto të dhëna gjatë gjithë jetës së baterisë. Te bateritë më të vjetra pa një sistem të tillë, të dhënat futen me dorë.

A do t'i shohin konkurrentët sekretet tregtare në pasaportë?

Jo. Pasaporta digjitale e produktit ka tri nivele qasjeje. Kushdo me telefon sheh çfarë është produkti, nga çfarë është bërë, gjurmën e karbonit dhe deklaratën e konformitetit. Personat me interes legjitim, për shembull serviset e riparimit dhe kompanitë e riciklimit, shohin më shumë: përbërjen e hollësishme, pjesët e këmbimit, çmontimin, gjendjen e baterisë. Autoritetet e mbikëqyrjes së tregut shohin edhe raportet e testimit.

Te bateritë, ligji përcakton kush çfarë sheh (neni 77 dhe Aneksi XIII i Rregullores (BE) 2023/1542), jo kompania. Për produktet e tjera do të vendosë akti për grupin përkatës. Informacioni tregtar i ndjeshëm kufizohet në minimumin e domosdoshëm.

Shpesh na pyesin edhe nëse të dhënat shkojnë te Komisioni Evropian. Nuk shkojnë. Regjistri i Komisionit ruan identifikuesit e produktit dhe një lidhje drejt vendit ku ndodhet pasaporta. Vetë të dhënat mbeten te ju ose te ofruesi juaj.

Çfarë ndodh me pasaportën nëse kompania ose ofruesi zhduken?

Pasaporta digjitale e produktit duhet të mbetet e qasshme shumë kohë pas shitjes. Sipas Rregullores për projektimin ekologjik, kjo do të thotë të paktën gjatë gjithë jetëgjatësisë së pritshme të produktit, edhe nëse kompania falimenton ose pushon veprimtarinë (nenet 9 dhe 11). Prandaj rregullorja kërkon edhe një kopje rezervë te një ofrues i pavarur shërbimesh për pasaportën digjitale të produktit (neni 10, pika 4). Detyrimi për kopjen rezervë lind kur fillon të zbatohet akti për grupin përkatës të produkteve.

Te bateritë rregullat janë të tjera. Rregullorja për bateritë nuk kërkon kopje rezervë. Pasaportën e ruan kompania ose dikush që ajo ka autorizuar, dhe ajo duhet të mbetet e qasshme edhe pasi kompania pushon veprimtarinë. Për produktet e ndërtimit, sistemi i kopjeve rezervë do të përcaktohet me një akt të ardhshëm të Komisionit.

Ofruesi i pasaportës mund të ndërrohet. Kodi i produktit mbetet, dhe të dhënat eksportohen në format të hapur. Kodi QR çon te një adresë uebi: nëse adresa është e juaja, ndryshoni vetëm atë që qëndron pas saj, dhe etiketat e produkteve të shitura tashmë vazhdojnë të funksionojnë.

Pse përgatitja për pasaportën nis nga të dhënat?

Kur të dhënat janë mbledhur, vetë pasaporta digjitale e produktit krijohet për pak minuta. Mbledhja e tyre zgjat muaj. Sipas përvojës sonë, kompanitë u kushtojnë dy deri në tre muaj të dhënave të një produkti të vetëm, sepse një pjesë e tyre është te furnizuesit dhe një pjesë te furnizuesit e furnizuesve.

Prandaj në webinar rekomanduam këtë radhë. Kontrolloni cili ligj zbatohet për secilin produkt. Zgjidhni një produkt, më të shiturin ose atë për të cilin klientët tashmë pyesin. Mblidhni atë që keni: specifikime, certifikata, deklarata, raporte testimi. Për atë që mungon, për shembull gjurmën e karbonit, përmbajtjen e ricikluar dhe substancat, pyetni furnizuesit. Ndonjëherë të dhënat nuk ekzistojnë askund. Për materialet e mbetura me origjinë të panjohur, rruga e vetme mund të jetë një analizë laboratorike. Më mirë ta zbuloni këtë me një produkt sesa me gjithë katalogun.

Presioni shpesh vjen para ligjit, sepse një klient i madh mund t'i kërkojë këto të dhëna më herët. Që nga janari 2026, Mekanizmi i Rregullimit të Karbonit në Kufi (CBAM) zbatohet për çelikun dhe aluminin që importohen në BE, ndërsa industria e automobilave tashmë u kërkon furnizuesve të saj gjurmën e karbonit, përmbajtjen e ricikluar dhe origjinën e materialit.

Ku janë materialet e webinarit?

Prezantimi i webinarit është publikuar me të gjitha sllajdet, në gjuhën bullgare. Pyetësori me të cilin kontrolluam kabllot është në faqen A më duhet pasaporta digjitale e produktit?: gjashtë pyetje, pas të cilave shihni nëse pasaporta e prek produktin tuaj dhe që kur.

Falënderojmë shoqatën BASEL për organizimin dhe të gjithë ata që morën pjesë. Nëse doni ta shqyrtojmë së bashku produktin tuaj, mund të rezervoni një konsultë falas.